Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne


Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne (ang. obsessive-compulsive disorder, OCD), jest jednym z głównych zaburzeń lękowych wyszczególnionych w DSM-IV (Seligman, Walker, Rosenhana, 2003). W DSM-V (American Psychiatric Association, 2013) natomiast stanowi osobny rozdział zaburzeń, razem z dysmorfofobią (zniekształceniem obrazu własnego ciała), trichotillomanią (impulsywnym wyrywaniem włosów), syllogomanią (patologicznym zbieractwem) i demartillomanią (patologicznym skubaniem skóry). Cechą charakterystyczną nowo utworzonej grupy zaburzeń w DSM-5 jest obsesyjna troska i powtarzające się zachowania.
OCD występuje u około 2-3% dorosłych ludzi (Seligman, Walker, Rosenhan, 2003). Dane dotyczące różnic płciowych występowania OCD nie są jednoznaczne: według Seligmana, Walker i Rosenhana (2003) zaburzenie to występuje dwukrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn, inni badacze twierdzą, że zachorowalność u obu płci jest na podobnym poziomie ( Crino, Andrews, 1996; Antony i in.,za: Clark i Purdon, 2005). Jeśli chodzi
o charakter objawów wydaje się, że mężczyźni częściej mają kompulsje, a kobiety obsesje (Karno, Golding, Sorenson, Burmam, 1988; Mancini, Gragnani, Orazi, Pietrangeli, 1999). Foa i Kozak (1995; za Clark, Purdon, 2003) nie uwzględniają różnic płciowych podając, że 96% osób z OCD doświadcza zarówno obsesji, jak i kompulsji, a 2% pacjentów cierpi tylko
na obsesje lub kompulsje.

Etiologia
Etiologia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego jest wieloczynnikowa. Chociaż OCD jest schorzeniem powszechnym, dotąd nie wyjaśniono dokładnie przyczyn jego powstawania. Wyjaśniają je teorie biologiczne, psychologiczne i neurologiczne. Rolę mogą odgrywaćczynniki genetyczne (Seligman, Walker, Rosenhan, 2003; Giddens, 2009, za: Dubenetzky, 2012), czyli pewne predyspozycje do wystąpienia choroby. Obecne badania wskazują
na dysfunkcjonalne działanie neuroprzekaźników w płacie czołowym i wewnętrznej części mózgu – w obrębie układu serotoninergicznego. Pacjenci z zaburzeniem obsesyjno-kompulsyjnym mają mniejszą ilość serotoniny – związku chemicznego odpowiedzialnego
za komunikację między komórkami mózgu. Obniżone ilości serotoniny mogą być przyczyną
obsesji i kompulsji (Giddens, 2009, za: Dubenetzky, 2012). Z bieżących raportów wynika również, że osoby z OCD mają znacznie mniej istoty białej w mózgu, która jest odpowiedzialna za wysyłanie danych (Dubenetzky, 2012). Ponadto, w patogenezie tego schorzenia mają znaczenie czynniki emocjonalne, fizyczne i seksualne wykorzystanie
lub zaniedbywanie, izolacja społeczna, dokuczanie lub zastraszanie (Veal, Roberts, 2014).
Na podstawie danych z Holandii, zbieranych od września 2005 do listopada 2009 roku, wykazano, iż niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa nie mają związku z nasileniem objawów lub przewlekłością OCD - w przeciwieństwie do innych zaburzeń psychicznych: afektywnych, odżywiania, uzależnień (Visser i in.,2014). Stwierdzono natomiast,
że autorytarny styl wychowania może mieć wpływ na rozwój OCD (Timpano, Keough, Mahaffey, Schmidt, Abramowitz, 2010). Z kolei badanie Taylor'a i in. (2010) wykazało,
że czynniki genetyczne są związane z przekonaniami pacjentów. Badacz wyjaśnił, że geny wpływają na wrażliwość, skłonność do niepokoju i selektywną uwagę jednostki. Napomnienia rodzicielskie, tak uwarunkowanych genetycznie dzieci, mogą kształtować
u nich perfekcjonizm, nadmierną odpowiedzialność lub wyolbrzymianie zagrożenia
(z powodu emocjonalnego rozumowania). Schorzenie to ma przewlekły charakter i często współwystępuje z depresją, napadami paniki, fobią społeczną, zaburzeniem lękowym uogólnionym (Crino, Andrews, 1996; Antony i in., 1998, za: Clark, Purdon, 2003; Seligman, Walker, Rosenhan, 2003) oraz z chorobami neurologicznymi – np. epilepsją, zespołem Turette'a, po urazach i infekcjach mózgu (Seligman, Walker, Rosenhan, 2003).

Charakterystyka objawów
Powstawanie obsesji i kompulsji jest indywidualnie różne, ale u chłopców zwykle rozwijają się w dzieciństwie i w okresie dorastania, a u kobiet we wczesnej dorosłości. Obsesje to uporczywe, powracające myśli (impulsy, wyobrażenia), które wywołują lęk; nie wynikają z troski o codzienne sprawy życiowe; pacjent jest świadomy, że są one wytworem jego umysłu i próbuje je wypierać lub zastępować innymi myślami. Kompulsje to powtarzające się zachowania (np. mycie, sprawdzanie, gromadzenie przedmiotów ) lub czynności psychiczne (np. liczenie), które pacjent wykonuje w odpowiedzi na obsesje; ich celem jest przeciwdziałanie złemu samopoczuciu (lękowi) - często służą powstrzymywaniu groźnych wydarzeń; są przesadne i nieracjonalne. Obsesje i kompulsje pochłaniają dużo czasu (ponad godzinę dziennie) i przeszkadzają w codziennym funkcjonowaniu pacjenta - w szkole, w pracy i w kontaktach interpersonalnych (Seligman, Walker, Rosenhan, 2003). Na podstawie rodzaju obsesji rozróżnia się kilka podtypów OCD:
1) pacjenci z obsesjami dotyczącymi zanieczyszczenia, którym odpowiadają kompulsje mycia i czyszczenia;
2) pacjenci z obsesjami dotyczącymi szkód i odpowiadającymi im kompulsjami wielokrotnego sprawdzania (np. czy wyłączone jest żelazko lub zamknięte na klucz drzwi );
3) chorzy z obsesjami przymusu bez widocznych tak zwanych „czystych obsesji" – przeważnie obsesje dotyczą tematów seksualnych, religijnych lub agresywnych (np. natrętne myśli o byciu gwałcicielem lub chęci zaatakowania kogoś);
4) pacjenci z obsesjami dotyczącymi symetrii i kolejności (poczucie silnej potrzeby układania wszystkiego w określonym porządku, w perfekcyjny sposób), czasami są to kompulsje, aby odeprzeć potencjalne zagrożenie;
5) zbieractwo (Kelly, 2014).
Lee i Kwon (2003, 2005) zaproponowali podział pacjentów na dwie grupy: z obsesjami autogennymi (samoczynnymi) i obsesjami reaktywnymi. Reaktywne obsesje są przeważnie wywołane przez bodźce zewnętrzne, są postrzegane jako stosunkowo realistyczne i uzasadnione. Autogenne obsesje występują nagle w świadomości, trudno jest zidentyfikować bodziec, który je wywołał lub identyfikacja tych bodźców jest stosunkowo trudniejsza (w porównaniu z reaktywnymi obsesjami). Obsesje samoczynne są postrzegane jako egodystoniczne, bardziej powtarzalne, niepokojące i absurdalne do odwołania. Przeważnie są to obsesje seksualne, agresywne lub dotyczą niemoralnych myśli, obrazy lub impulsy. Wyniki badań (Lee, Kwon, 2005; Siev, Steketee, Fama, Wilhelm, 2011) wykazały, że pacjenci z obsesjami autogennymi w porównaniu do pacjentów z obsesjami reaktywnymi objawiają znaczne różnice w zakresie reakcji emocjonalnych, ocen poznawczych i strategii kontroli. Autogenne obsesje uruchamiają u chorych większe poczucie winy i są postrzegane jako bardziej zagrażające. Pacjenci z obsesjami samoczynnymi kładą większy nacisk na eliminowanie lub tłumienie myśli, jak również jest bardziej prawdopodobne, iż stosują unikające strategie kontroli celem odwrócenia uwagi od myśli. Reaktywne obsesje natomiast wywołują u pacjentów więcej zmartwień i większe przekonanie, że ich myśli mogą się spełnić; jak również większe poczucie krzywdy. Pacjenci z obsesjami reaktywnymi mają większe poczucie odpowiedzialności związane z uniknięciem szkody oraz są bardziej skłonni do angażowania się w konfrontacyjne strategie kontroli (jawne rytuały, sprawdzanie, mycie).

O terapii leczenia zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego napisano tutaj




 

 
Ta strona może korzystać z Cookies.
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.

OK, rozumiem lub Więcej Informacji
Znajdź nas na Facebooku
Informacja o Cookies
Ta strona może wykorzystywać pliki Cookies, dzięki którym może działać lepiej. W każdej chwili możesz wyłączyć ten mechanizm w ustawieniach swojej przeglądarki. Korzystając z naszego serwisu, zgadzasz się na użycie plików Cookies.
OK, rozumiem